كرد . به هر تقدير ، مىبينيم امام محمد بن على عباسى بار سنگين دعوت را بعد از مرگ ابو هاشم به دوش كشيد . « 1 » مورّخ ديگر ك . و . زاتريين در دايرة المعارف ، ذيل مادهء ابو هاشم داستان كناره‌گيرى علويان به نفع عباسيان را نفى مىكند و مىگويد : اين روايت هرچند در قديمىترين كتاب‌هاى تاريخى عرب ذكر شده ، محققان متأخر در صحت آن شك جدى كرده‌اند و آن را ساخته و پرداختهء شيعيان عباسى مىدانند كه بدين شكل خواسته‌اند براى خاندان عباسى حقى در خلافت اثبات كنند . رونلدسن اين نظريه را رد كرده و مىگويد : شدت شك ما به اين واقعه ، زمانى فروكش مىكند كه بدانيم ابو هاشم به تحقيق در حميمه مرده است و بعيد نيست كه مرگ ابو هاشم در حميمه با اتحاد كيسانيان و عباسيان عليه بنى اميّه مرتبط باشد . « 2 » مرحوم دكتر حسن ابراهيم معتقد است كه حق امامت از خاندان علوى به خاندان عباسى منتقل شد ، و بر اين رويداد ، نام « ميراث كيسانيه » مىنهد . به نظر او ، ابو هاشم از حق خود به نفع محمد بن على عباسى صرف‌نظر كردند ، و سبب آن را در اين مىداند كه ابو هاشم ، فردى را در بين خاندان علوى نيافت كه شايستگى عهده‌دارى امر امامت مسلمانان را داشته باشد . علت ديگر ، اختلاف عقيده كيسانيان با شيعيان اماميه بود كه ياوران فرزندان فاطمه عليها السّلام بودند . « 3 » به نظر ما ، واگذارى امامت ، به شكل از پيش تعيين شده يا نقشه طراحى شده‌اى نبود ، بلكه زادهء رويدادها و نتيجه حتمى وضعيت سياسى آن دوره بود ؛ چرا كه ابو هاشم به قصد وطن خود از دمشق بيرون آمد و مسيرش را به سمت حميمه تغيير نداد ، مگر وقتى كه احساس كرد سمى كه يكى از افراد سليمان بن عبد الملك به او رسانده ، اكنون در همه وجودش سرايت كرده و او در آستانه مرگ است . چون به توطئه خليفه اموى عليه خود واقف شد ، لازم ديد دعوتى را كه حدود پانزده سال برايش تلاش كرده بود به

--> ( 1 ) . فان فلوتن ، السيادة العربية ، ص 92 - 93 . ( 2 ) . رونلدسن ، عقيدة الشيعة ، ص 123 . ( 3 ) . حسن ابراهيم حسن ، تاريخ الاسلام ، ج 2 ، ص 11 - 12 .